Trong thời đại 4.0 thì cái tên Youtube đã trở nên quá quen thuộc đối với chúng ta. Từ những em bé 3-4 tuổi đến những người đã đeo kính lão đều không thể cưỡng lại được sức hấp dẫn của trang mạng chia sẻ video hàng đầu thế giới. Dù chỉ mới trải qua hơn 1 thập niên phát triển, nhưng Youtube đã gặt hái được rất nhiều thành công vang dội. Tất nhiên bên cạnh đó là những sóng gió khủng khiếp.
Được sáng lập từ cựu nhân viên Paypal
Youtube được thành lập bởi ba kỹ sư tài năng, những người từng là nhân viên nòng cốt tại Paypal. Đó là Chad Hurley, Steven Chen, và Jawed Karim. Sau khi Paypal bị mua lại với giá 1,5 tỷ USD, cả 3 quyết định ra làm riêng và tự thành lập một công ty mới. Hurley từng học thiết kế tại đại học Indiana Pennsylvania, còn Chen và Karim cùng học ngành khoa học máy tính thuộc đại học Illinois tại Urbana Champaign.
Họ quyết định sẽ cùng nhau tạo ra 1 dịch vụ trực tuyến mới, 1 dự án cho bản thân mình. Thế nhưng lúc đầu, 3 sáng lập viên này chưa nghĩ tới việc sẽ làm 1 website chia sẻ video mà lại quyết định làm 1 website liên quan tới dịch vụ hẹn hò trên mạng với tên TuneIn Hookup. Theo như ý tưởng ban đầu, đây sẽ là nơi để những người độc thân giới thiệu về mình qua những đoạn video ngắn. Qua đó nói lên mong muốn của họ. Thế nhưng chỉ 5 ngày sau khi đi vào hoạt động, dự án này đã bị phá sản, vì chẳng có ai upload đoạn video nào cả. Điều này khiến 3 anh chàng phải tìm đến 1 giải pháp khác.
Theo 1 câu chuyện vẫn được truyền miệng trên nhiều diễn đàn thì Hurley và Chen đã phát triển những ý tưởng đầu tiên cho Youtube vào đầu năm 2005 sau khi bộ đôi này gặp khó khăn khi muốn chia sẻ 1 vài đoạn video ghi lại bữa tiệc tối của họ. Chính sự thiếu vắng của những nền tảng chia sẻ video thời điểm đó đã khiến các kỹ sư trẻ suy nghĩ về việc tại sao không tạo nên 1 nền tảng như vậy để phục vụ cho những người cũng đang gặp rắc rối như mình.
Tuy nhiên, điều thú vị lại nằm ở chỗ Karim đã không tham dự bữa tiệc đó. Theo Karim, nguồn cảm hứng cho Youtube trước tiên đến từ sự cố tai nạn của Janet Jackson, 1 ca sĩ, vũ công kiêm diễn viên nổi tiếng người Mỹ trong sự kiện Super Bowl năm 2004, khi vòng 1 của cô chẳng may bị lộ trong khi biểu diễn. Và không ít máy quay đã chộp được khoảnh khắc đó.
Vì là người nổi tiếng nên sự cố của Janet Jackson nhận được sự quan tâm của nhiều người, và Jawed Karim cũng là 1 trong số đó. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ Karim tốn rất nhiều công sức mà vẫn không thể tìm thấy các video rõ nét quay lại khoảnh khắc ấy trên internet. Và chính điều này đã dẫn Karim đến với ý tưởng về một trang web chia sẻ video rộng lớn, có thể chia sẻ và lưu trữ video từ bất kỳ ai có nhu cầu đăng tải video của họ.
Dù ý tưởng sâu xa là gì đi chăng nữa thì có 1 điều mà chúng ta có thể chắc chắn được, đó là tên miền Youtube.com đã được kích hoạt vào đúng ngày 14 tháng 2 năm 2005. Và giao diện trang web đã được phát triển cũng như hoàn thiện trong những tháng tiếp theo. Hurley là người đã tạo ra logo của Youtube và trở thành CEO, còn Chen trở thành CTO. Trong khi đó Karim muốn tiếp tục học hành nên không giữ chức vụ gì trong Youtube mà chỉ chữ 1 lượng cổ phần nhỏ.
Trước đó Youtube đã được biết đến như 1 công ty khởi nghiệp công nghệ được tài trợ từ những khoản đầu tư mạo hiểm, chủ yếu đến từ số vốn 11,5 triệu USD của Sequoia Capital trong khoảng thời gian từ tháng 11 năm 2005 đến tháng 4 năm 2006. Trụ sở ban đầu của Youtube khá khiêm tốn được đặt trong văn phòng nằm phía trên 1 tiệm bánh pizza và nhà hàng Nhật Bản ở Sun Matio, California.
Video đầu tiên của Youtube
Ngày 23 tháng 4 năm 2005, video đầu tiên của Youtube đã được đăng lên bởi Jawed Karim, tài khoản lấy tên là Jawed. Đoạn video dài 19 giây được quay tại sở thú San Diago với cảnh Karim đứng trước những con voi trong triển lãm Elephant Mesa. Đến nay, đây vẫn là video duy nhất của tài khoản này. Karim chỉ nói vài câu ngắn gọn và không được mạch lạt những rất đơn thuần: “Được rồi, hiện tại chúng tôi ở phía trước voi, và điều thú vị về chúng là, chúng thật sự, thật sự rất dài. Uhm.. Voi, và điều đó thật tuyệt”. Cực kỳ đơn giản, nhưng 15 năm sau, tính đến ngày 10 tháng 2 năm 2020, video này đã có gần 85 triệu lượt xem, 2,7 triệu lượt thích, và gần 4,5 triệu bình luận. Chưa kể khi mở video này lên, những bình luận trên khắp thế giới vẫn đang tiếp tục hiển thị.
Năm 2010, tờ Los Angeles Times bình luận rằng, đây là video đầu tiên được tải lên Youtube. Nó đóng vai trò then chốt trong việc thay đổi cách mọi người sử dụng phương tiện truyền thông và mở ra kỷ nguyên vàng của video 60 giây.
Năm 2011, tờ Tion Server mô tả: Dù chất lượng video khá kém, nhưng trên tất cả, video này đánh dấu cột mốc thay đổi mọi thứ trong cách chia sẻ tin tức, âm nhạc, phim ảnh.
Trở thành người 1 nhà với ông lớn Google
Tháng 5 năm 2005, Youtube chính thức cung cấp cho công chúng bản thử nghiệm Beta của trang web, tức chỉ 6 tháng trước khi ra mắt chính thức vào tháng 11 năm 2005. Trang web Youtube sau đó đã đạt được tốc độ phát triển rất nhanh và cho đến tháng 7 năm 2006, chưa đầy 1 năm kể từ khi ra mắt chính thức, công ty tự hào thông báo rằng đã có hơn 65.000 video mới được tải lên Youtube mỗi ngày, đồng thời trang web cũng đã bỏ túi hơn 100 triệu lượt xem video sau mỗi 24 tiếng. Đây là thành tích cực kỳ ấn tượng đối với 1 nền tảng trực tuyến non trẻ như Youtube vào thời điểm bấy giờ.
Tháng 9 năm 2005, Youtube chứng kiến video đầu tiên đạt 1 triệu lượt xem. Đây là đoạn phim quảng cáo của hãng giày Nike. Clip quảng cáo có sự góp mặt của cầu thủ bóng đá Brazin Ronandinho. Nike là 1 trong những công ty lớn đầu tiên chú ý tới tiềm năng quảng cáo của Youtube.
Tháng 6 năm 2006, Youtube ký hợp đồng với đài truyền hình NBC giúp công ty truyền thông truyền thống này tham gia kỷ nguyên kỹ thuật số. Tháng 10 năm 2007, Youtube thực hiện chương trình Content Verification Program để giúp các nhà cung cấp nội dung như NBC xác định và loại bỏ những video vi phạm bản quyền của họ. Sau đó vài tháng, Youtube bước vào hợp đồng quảng cáo chuỗi chương trình Tivi mùa thu cho NBC. Thỏa thuận này đánh dấu sự khởi đầu 1 số mối quan hệ hợp tác lớn sau đó của Youtube với các nhà cung cấp nội dung.
Nhìn thấy tiềm năng của Youtube, tháng 10 năm 2006, Google đã mua lại trang chia sẻ video này với giá 1,6 tỷ USD, lớn hơn cả giá Ebay mua lại Paypal. Google gọi đây là bước tiếp theo trong sự tiến hóa của Internet. Vào thời điểm đó, Youtube mới chỉ có khoảng 67 nhân viên, khi đó Karim đang học tại Stanford và làm cố vấn cho Youtube. Anh được chia 137.443 cổ phiếu của Google tương ứng với 64 triệu USD tại thời điểm này.
Sau khi về với đội của Google, Youtube vẫn tiếp tục hoạt động độc lập. Đội ngũ lãnh đạo bao gồm cả các nhà đồng sáng lập và 67 nhân viên của công ty vẫn làm việc bình thường.
Tuy nhiên, Youtube cũng đã từng phải đối mặt với không ít rắc rối trong suốt quá trình phát triển của mình. Một trong số đó là việc lựa chọn tên miền www.youtube.com đã dẫn đến vấn đề tranh chấp với 1 trang web khác cũng có tên gần tương tự là www.utube.com với chữ “u” ở đầu thay vì chữ “you”. Chủ sở hữu utube.com với chữ “u” đầu tiên là Universal Tube & Rollform Equipment Corporation đã đệ đơn kiện Youtube vào tháng 11 năm 2006, sau khi thường xuyên bị quá tải bởi những người muốn truy cập Youtube nhưng lại gõ nhầm thành Utube với chữ “u” đầu tiên. Tuy nhiên, sau cùng thì Universal Tube mới chính là người phải chấp nhận thay đổi tên trang web của mình thành www.utubeonline.com.
Cũng trong năm này, Youtube nhận được danh hiệu phát minh của năm từ tạp chí Times, báo hiệu cho sự phát triển thần kỳ của website này trong tương lai.
Chương trình đối tác của Youtube
Tháng 5 năm 2007, Youtube bắt đầu chương trình Partner Program. Theo chương trình này, người dùng sẽ có cơ hội được trả tiền nhờ những nội dung có nhiều lượt xem trên Youtube. Lần đầu tiên người dùng Youtube bình thường có thể biến sở thích của họ thành công việc kinh doanh.
Khoảng 1 năm sau, những người dùng thành công nhất đã kiếm được hàng ngàn USD từ Youtube theo số liệu thời báo NewYork Times cung cấp năm 2008. Điển hình như video Charlie bit my finger, đây là đoạn video vui nhộn và dễ thương dài 56 giây về chú bé Charlie cắn tay anh trai mình. Charlie bit my finger là 1 trong những video được xem nhiều nhất trên Youtube. Tính đến tháng 2 năm 2012, gia đình cậu bé Charlie đã kiếm được hơn 150.000 USD nhờ đoạn video này.
Sự phát triển thần tốc của Youtube
Tháng 6 năm 2007, Youtube đổ bộ vào nước Anh và 8 nước khác, đồng thời cho ra mắt nền tảng di động. Cùng năm, Google đã quyết định đã đến lúc kiếm tiền từ Youtube, và bắt đầu tung những banner quảng cáo đầu tiên lên video Youtube từ tháng 8 năm 2007.
Đầu tiên, những banner quảng cáo sẽ hiện lên ở phía dưới mỗi video từ 10-15 giây. Đây là dấu hiệu đầu tiên cho biết Google định kiếm tiền từ Youtube bằng cách nào. Tháng 5 năm 2008, với 13 giờ video được tải lên Youtube trong mỗi phút, Forbes ước tính Youtube đạt khoảng 200 triệu USD doanh thu thường niên.
Tháng 11 năm 2008, Youtube đã đạt được thỏa thuận với nhiều doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực truyền thông và giải trí như MGM, Lions Gate Entertainment và CBS cho phép các công ty này đăng những bộ phim và tập phim truyền hình dài kỳ lên trang web Youtube kèm theo quảng cáo cho 1 chương trình dành riêng cho khán giả ở Hoa Kỳ có tên là Shows. Có thể nói động thái này đã góp phần tạo ra sự cạnh tranh gay gắt giữa Youtube với các trang web như Hulu, nơi sở hữu những nội dung từ 1 số công ty giải trí truyền thông lớn khác tại Hoa Kỳ như Fox và Disney.
Tháng 11 năm 2009, Youtube đã ra mắt phiên bản Shows dành riêng cho khán giả ở Vương quốc Anh cung cấp khoảng 4000 chương trình dài kỳ tới từ hơn 60 đối tác khác nhau. Cũng trong năm này, Youtube đón nhận niềm vui liên tiếp khi website ra mắt chế độ Net cao HD đầy đủ lên tới 1080px, thay vì chỉ 720px, đón nhận 1 tỷ lượt xem video 1 ngày, tham gia quan hệ đối tác với Chanel Ford.
Tháng 1 năm 2010, Youtube đã giới thiệu dịch vụ cho thuê phim trực tuyến chỉ dành cho người dùng ở Hoa Kỳ, Canada và Vương quốc Anh. Tính đến cuối năm 2010, dịch vụ này cung cấp hơn 6.000 bộ phim khác nhau. Tháng 3 năm 2010, Youtube bắt đầu phát trực tuyến miễn phí 1 số nội dung nhất định, bao gồm 60 trận đấu Cricket của giải Ngoại hàng Ấn Độ. Theo Youtube, đây là lần phát sóng trực tuyến miễn phí đầu tiên trên toàn thế giới về 1 sự kiện thể thao lớn. Cũng trong năm này, Youtube đã dời đô về San Bruno, Carlifornia.
Tháng 4 năm 2011, Youtube chính thức bước vào lĩnh vực truyền hình với sự ra mắt của Youtube Live. Youtube Live đã cho phép trang web truyền trực tiếp tất cả mọi thứ từ các buổi hòa nhạc đến tin tức, tường thuật về đám cưới hoàng gia, hay các môn thi đấu tại Olympic.
Năm 2012, tổng cộng 60 giờ video được tải lên mỗi phút. 3/4 nội dung trên Youtube đến từ ngoài Hoa Kỳ. Tại thời điểm này, trang web chào đón hơn 8 triệu người dùng mỗi tháng.
Ngày 4/12/2012, Youtube thiết kế lại giao diện để phù hợp với phiên bản trên điện thoại di động và máy tính bảng. Vào ngày 21/12, ca khúc Gangnam Style của ca sỹ người Hàn Quốc PSY là video đầu tiên đạt 1 tỷ lượt xem. Điều này đã chứng minh được sức hút khủng khiếp của Youtube đối với thế giới. Đây cũng là 1 năm thành công vang dội đối với Youtube khi thu hút được trung bình 4 tỷ giờ xem mỗi tháng.
Hệ sinh thái của Youtube
Tháng 5 năm 2013, Youtube tiếp tục hướng đến truyền thông cho ra mắt Youtube Comedy Week, 1 sự kiện trong tuần nhằm tập hợp những nhân vật ấn tượng trong thể loại hài kịch, và giải thưởng âm nhạc Youtube – Youtube Music Award trao cho những video âm nhạc xuất sắc nhất. Cùng năm, kênh chính thức của Youtube đã vượt qua kênh PewDiePie của Felix Kjellberg để trở thành kênh có nhiều lượt đăng ký nhất.
Tháng 11 năm 2014, Youtube cho ra mắt 1 dịch vụ âm nhạc tên Music Key cho phép phát âm nhạc trực tuyến miễn phí không quảng cáo trên Youtube cùng với dịch vụ Google Play Music.
Tháng 2 năm 2015, Youtube phát hành ứng dụng di động thứ 2 có tên Youtube Kids. Ứng dụng này nhắm vào những nội dung chỉ phù hợp cho trẻ em và do phụ huynh kiểm soát. 3 tháng sau, Google cho ra mắt Youtube Gaming, nơi các game thủ có thể phát sóng trực tiếp trận game của họ, đồng thời cho phép họ tương tác và trò chuyện trong thời gian thực. Dịch vụ này đã trở thành 1 đối thủ đáng gờm với dịch vụ Twitch của Amazon vốn đang thống trị mảng thị trường này ở thời điểm ấy. Ở thời điểm hiện tại, Youtube Gaming đã được ghép vào trang Youtube chính.
Tháng 10 năm 2015, Youtube cho ra mắt Youtube Red, nay là Youtube Premium, một dịch vụ cung cấp loạt phim gốc do chính Youtube sản xuất và có sự tham gia của các Youtuber. Đồng thời Youtube cũng phát hành Youtube Music, ứng dụng di động thứ 3 hướng đến việc phát trực tuyến âm nhạc và nghe 1 kho bài hát thuộc Youtube.
Google cho biết, mức doanh thu của Youtube trong năm 2019 nằm ở mức 15,15 tỷ USD, tăng 36,5% so với năm 2018, đóng góp khoảng 10% tới tổng doanh thu của Google toàn năm 2019. Con số này cho thấy doanh thu của 1 mình Youtube đã bằng 1/5 của Facebook và lớn gấp 6 lần Tweet thuộc Amazon. Đây là mức doanh thu có lẽ không ai dám nghĩ tới khi Youtube về với Google năm 2006 trong thương vụ thâu tóm trị giá 1,65 tỷ USD.
Những vòng xoáy khủng hoảng
Việc điều hành 1 mạng chia sẻ video lớn như Youtube hoạt động xuyên suốt rành mạch là điều không hề dễ dàng. Cũng bởi vậy mà từ khi thành lập đến nay, Youtube đã dính vào không ít khó khăn. Điển hình như năm 2017, Youtube từng rơi vào làn sóng tẩy chay đến từ các chính phủ và nhiều tập đoàn lớn trên thế giới.
Theo giờ NewYork Times, cụ thể từ giữa tháng 3 năm 2017, các tên tuổi như AT&T, Verizon, Johnson&Johnson, Volkwagen cũng 1 số công ty khác đã rút quảng cáo khỏi mạng chia sẻ của Youtube sau khi thương hiệu của họ hiện diện cùng các video nhạy cảm về chính trị xã hội như phân biệt chủng tộc, bài Do Thái, phát động chủ nghĩa cực đoan.
Tháng 2 năm 2019, Youtube lại tiếp tục bị chỉ trích dữ dội vì buông lỏng quản lý nội dung. Thời gian này, 1 nhà sáng tạo nội dung đã xuất bản 1 báo cáo trên Youtube ghi lại cách các bình luận và đề xuất trên Youtube hướng người dùng đến các video có chứa nội dung lạm dụng trẻ em khiến người dùng bị rơi vào ổ nhóm video nội dung độc hại. Ngay sau khi báo cáo trên xuất hiện, Youtube đã chấm dứt hơn 400 kênh chia sẻ video đăng các bình luận về các video có trẻ em. Tuy vậy, 1 số thương hiệu lớn như Disney và Nestle vẫn tạm dừng quảng cáo trên Youtube.
Đến đầu tháng 4 năm 2019, Youtube lại bị kiện vì phát tán vụ xả súng đẫm máu ở New Zealand. Chưa hết, tháng 9 năm 2019, Youtube lại phải chịu phạt 136 triệu USD cho Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ FTC và 34 triệu USD cho New York vì đã vi phạm đạo luật bảo vệ quyền riêng tư trẻ em trực tuyến COPPA. COPPA không cho phép các trang web và ứng dụng tự ý thu thập dữ liệu riêng tư của trẻ em dưới 13 tuổi. Theo các cáo buộc, Youtube đã thu thập thông tin cá nhân từ những người xem các kênh hướng đến trẻ em mà không có sự đồng ý của phụ huynh khi sử dụng cookie để phục vụ cho mục đích phân phối quảng cáo.
Ngoài khoản tiền phạt trên, thỏa thuận còn yêu cầu Google và Youtube phát triển và duy trì 1 hệ thống phân loại nội dung có hướng đến trẻ em nhằm đảm bảo tuân thủ COPPA trong tương lai. Việc này không chỉ khiến Youtube mà cả những nhà sáng tạo nội dung cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
3 nhà sáng lập không còn quyền sinh sát ở Youtube
Từng là những người cha đẻ của Youtube, thế nhưng ở thời điểm hiện tại, không ai trong 3 nhà sáng lập còn nắm quyền điều hành ở Youtube. Sau khi bán đứa con tinh thần của mình cho Google, Chad Hurley chuyển dần từ vai trò giám đốc điều hành sang cố vấn vào năm 2010. Về phần Steven Chen, anh đã sớm yên bề gia thất. Chen gặp người vợ Hàn Quốc của mình vào năm 2008 khi cô đang làm giám đốc marketting cho sản phẩm Google Korea. Chen trúng tiếng sét ái tình và cầu hôn sau đó không lâu. Hiện nay họ đang sống tại Mỹ.
Sau khi bán Youtube, Jawed Karim không tham gia vào công việc điều hành của công ty mà quay trở lại trường đại học Illinois vào tháng 5 năm 2007, và là người phát ngôn khai giảng trẻ nhất trong lịch sử của trường. Sau này Jawed thành lập quỹ mạo hiểm University Venture nhằm giúp sinh viên và cựu sinh viên đại học có thể phát triển ý tưởng kinh doanh của mình.
Đến nay, dù không còn ai trực tiếp làm việc cùng nhau tại Youtube nhưng 3 người đàn ông vẫn tích cực khởi nghiệp trong lĩnh vực mới liên quan đến Internet. Năm 2013, Chad và Steven cùng hợp tác mở công ty MixBit cung cấp dịch vụ biên tập video bằng điện thoại thông minh. Năm 2016, Steven khai trương dịch vụ Nom cung cấp các chương trình ẩm thực trực tuyến.
Người phụ nữ thầm lặng của Youtube
Phía sau sự thành công của Youtube hiện nay là sự cống hiến của 1 người phụ nữ thầm lặng – CEO Susan Wojcicki. Bà được bổ nhiệm vào vị trí này từ năm 2014. Trước đó, chính bà là người đã hối thúc Google mua lại Youtube khi nhìn thấy tiềm năng phát triển mạnh mẽ của mạng chia sẻ video trực tuyến này.
Trên hành trình lèo lái Youtube đến thành công, Susan Wojcicki từng phải đối mặt với không ít khó khăn. Những nội dung bẩn trên Youtube chính là vấn đề đau đầu mà Susan phải theo dõi và kiểm soát hàng ngày. Những làn sóng tẩy chay diễn ra vào năm 2017 và đầu năm 2019 khiến bà như ngồi trên đống lửa.
Dù vậy, đó không phải là những trải nghiệm tồi tệ nhất mà CEO Susan Wojcicki từng gặp phải ở Youtube. Hồi tháng 4 năm 2018, 1 người dùng Youtube nổi giận với những thay đổi về chính sách lọc video đã xông vào trụ sở công ty xả súng khiến 3 người bị thương trước khi tự sát. Suốt 40 phút, bà Wojcicki phải lẩn tránh kẻ xả súng.
Không ai nghĩ nhiệm kỳ lãnh đạo của bà Susan Wojcicki tại Youtube lại sóng gió đến vậy. Khi nhận việc vào năm 2014, bà được mô tả là người phụ nữ quyền lực nhất trong giới quảng cáo, người đã đem lại nguồn thu khổng lồ cho Google và được kỳ vọng sẽ tiếp tục thành công đó trên cương vị CEO Youtube.
Dưới sự dẫn dắt của nữ CEO, Youtube hiện nay đã mang về
doanh thu hàng tỷ USD mỗi năm và trở thành nền tảng video phổ biến nhất trên thế
giới với hàng tỷ người dùng. Bà cùng thắt chặt những chính sách liên quan đến bản
quyền và video có nội dung độc hại. Sự thống trị của Youtube nói riêng và
Google nói chung được dự đoán là sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương
lai.
Cùng xem lại giao diện trang web Youtube qua từng thời kỳ: